Nguyên nhân, hậu quả và giải pháp của bệnh béo phì

Bệnh béo phì là gì?

Béo phì là bệnh mãn tính, xảy ra khi mỡ thừa tích tụ bất thường trong cơ thể. Béo phì được xác định bởi các tỷ lệ mỡ/cơ, chỉ số BMI và một số xét nghiệm chuyên khoa. Béo phì ở tuổi trưởng thành thường được xác định khi chỉ số khối cơ thể (BMI) từ 30 trở lên. Không chỉ là vấn đề thẩm mỹ, béo phì là một tình trạng y tế nghiêm trọng làm tăng nguy cơ mắc các bệnh như tiểu đường loại 2, bệnh tim, huyết áp cao và một số bệnh ung thư.

Khoảng 30% dân số nước Anh bị béo phì độ I, khoảng 3% béo phì độ II và 0,3% béo phì độ III. Tại Hoa Kỳ, trước năm 1960 có 31% dân số bị béo phì. Tỷ lệ này tăng thêm 13% trong năm 1960, và tăng gấp đôi trong khoảng từ năm 1980 - 2000. Riêng số trẻ em và thanh thiếu niên bị béo phì gần như đã tăng gấp 3 lần trong thời gian này. 

Tìm hiểu nguyên nhân, hậu quả và giải pháp phòng ngừa béo phì.

Nguyên nhân gây bệnh béo phì

Mặc dù có những ảnh hưởng di truyền và nội tiết tố về trọng lượng cơ thể, nhưng phần lớn bệnh béo phì xảy ra khi nhiều calo hơn không đốt cháy thông qua tập thể dục và các hoạt động hàng ngày bình thường. Các mô cơ thể với những calo thừa chất béo. Béo phì thường kết quả từ sự kết hợp giữa nguyên nhân và yếu tố góp phần, bao gồm:

Lười vận động

Trên thực tế hiện nay, rất nhiều người dành phần lớn thời gian ngồi một chỗ với các hoạt động giải trí. Một lối sống ít vận động khiến calo dư thừa không được đốt cháy, mỡ thừa tích tụ nhanh, lâu dần gây ra béo phì. Đặc biệt với trẻ em và thanh thiếu niên đang độ tuổi phát triển rất dễ béo phì nếu không có chế độ vận động hợp lý.

Chế độ ăn uống không lành mạnh

Chế độ ăn uống nhiều calories, ăn thức ăn nhanh, bỏ qua bữa ăn sáng, tập trung hầu hết lượng calo vào bữa tối, thức ăn nhiều chất béo/đường… đều là nguyên nhân phổ biến gây béo phì. Bên cạnh đó, thực đơn ăn uống hằng ngày thiếu hoặc quá ít chất xơ từ trái cây, rau củ cũng khiến quá trình trao đổi chất gặp khó khăn, thậm chí bị rối loạn. 

Thiếu ngủ

Ngủ ít hơn 7 giờ một đêm có thể gây ra những thay đổi về kích thích tố làm tăng sự thèm ăn, đặc biệt thèm thức ăn có nhiều calo và carbohydrates, có thể góp phần tăng cân. Thiếu ngủ khiến cơ thể bị mệt mỏi, thiếu sức sống, vận động năng suất kém hoặc thậm chí gặp khó khăn trong hoạt động thể chất, góp phần tăng cân nhanh.

Các nguyên nhân chính gây ra bệnh béo phì.

Sử dụng thuốc điều trị

Một số loại thuốc có thể dẫn đến tăng cân nếu không cân bằng thông qua chế độ ăn uống hoặc hoạt động thể chất. Những thuốc này bao gồm một số thuốc chống trầm cảm, thuốc chống động kinh, thuốc tiểu đường, thuốc chống loạn thần, steroids và thuốc chẹn beta. Sử dụng thường xuyên và không có kết hợp lối sống lành mạnh dễ khiến bạn bị thừa cân, béo phì.

Vấn đề y tế

Bệnh béo phì đôi khi có thể bắt nguồn từ các nguyên nhân liên quan y tế, như hội chứng Prader - Willi, hội chứng Cushing, hội chứng buồng trứng đa nang, bệnh về tuyến giáp... Một số vấn đề y tế, chẳng hạn như viêm khớp, có thể dẫn đến các hoạt động thể chất giảm, dẫn đến tăng cân. 

Béo phì là bệnh mãn tính do tích tụ mỡ thừa lâu ngày gây nên. Béo phì đang trẻ hóa và nguyên nhân thường đến do: thói quen ăn uống kém lành mạnh, lười vận động, thiếu ngủ, vấn đề y tế hoặc sử dụng thuốc điều trị.

Hậu quả của bệnh béo phì

Các chuyên gia y tế đã xác định mối tương quan giữa tình trạng béo phì và sức khỏe. Tỷ lệ tử vong vì các loại bệnh tật khác nhau tăng gấp đôi ở những người có chỉ số BMI là 35. Tỷ lệ tăng vọt theo cấp số nhân khi chỉ số BMI tăng cao hơn nữa. 

Tại Hoa Kỳ, thống kê cho thấy có đến 70% các trường hợp bệnh tim liên quan đến béo phì và người béo phì có nguy cơ bị cao huyết áp cao gấp 2 lần so với bình thường. Phụ nữ béo phì cũng có nguy cơ bị ung thư vú cao gấp 2 lần so với người không bị béo phì. 

Người mắc bệnh béo phì dễ kéo theo các bệnh này.

Dưới đây là một số hậu quả cụ thể mà bệnh béo phì gây ra:

• Về tâm lý: Người thừa cân, béo phì thường mất tự tin trong giao tiếp, ngại xuất hiện trước đám đông, hay tự ti, căng thẳng, chậm chạp, kém linh hoạt trong đời sống hàng ngày… làm giảm sút hiệu quả công việc, hạn chế sự cống hiến cho gia đình và xã hội.
• Về ngoại hình: Thừa cân, béo phì làm thay đổi vóc dáng, khiến cơ thể trở nên “quá khổ”. Nghiên cứu cho thấy 88% những người thừa cân, béo phì thấy rằng mình không hấp dẫn khi mất đi sự thon thả và những đường cong.
• Về sức khỏe: Các nghiên cứu y khoa cho thấy, những người bị tăng cân và đang gặp tình trạng thừa cân, béo phì sẽ có tỷ lệ bệnh tật cao hơn ở người bình thường, đặc biệt là các bệnh mãn tính nguy hiểm.
• Tim mạch: Cholesterol tỷ trọng thấp (LDL-C) sẽ bám vào lòng mạch máu gây xơ hóa mạch, làm tăng huyết áp. Đồng thời tình trạng hẹp lòng mạch do mỡ bám sẽ làm tắc nghẽn dẫn đến đột quỵ, nhồi máu cơ tim.
• Hô hấp: Mỡ bám vào cơ hoành làm thông khí giảm, người béo thở nông, thở nhanh. Người béo dễ bị ngủ ngáy, rối loạn nhịp thở, béo phì độ III có thể dẫn đến cơn ngừng thở khi ngủ.
• Tiểu đường: Các khối mỡ, đặc biệt mỡ ở bụng, bài tiết ra yếu tố đề kháng của tuyến tụy là nguyên nhân gây ra tiểu đường type II ở người thừa cân, béo phì.
• Nội tiết: Con gái béo phì thường rối loạn kinh nguyệt, béo phì độ II thường mất kinh. Phụ nữ béo phì khó có thai, đẻ khó. Đàn ông béo phì, đặc biệt béo bụng thường yếu sinh lý.
• Xương khớp: Người thừa cân, béo phì dễ bị thoái hóa khớp, loãng xương, đau nhức triền miên do trọng lượng cơ thể gây áp lực lên xương khớp. Trong đó, khớp gối, cột sống tổn thương sớm nhất. Chưa kể do ăn uống không hợp lý, rối loạn chuyển hóa làm tăng Acid uric nên người thừa cân béo phì dễ mắc bệnh gout.
• Tiêu hóa: Thừa cân, béo phì còn khiến mỡ bám vào các quai ruột nên bệnh nhân thường bị táo bón, dễ sinh ra bệnh trĩ. Sự ứ đọng phân và các sản phẩm độc hại dễ sinh ung thư đại tràng. Mỡ bám vào gan dễ gây gan nhiễm mỡ, xơ gan. Ngoài ra, rối loạn chuyển hóa mỡ sinh ra sỏi mật.
• Da: Thừa cân, béo phì gây lão hóa da sớm nên người béo thường già trước tuổi. Nếu vòng eo > 90cm và đường huyết cao thường xuất hiện gai đen ở vùng cổ, háng, khuỷu tay và rạn da.
• Béo phì và ung thư: Một số nghiên cứu đã cho thấy sự liên quan giữa béo phì và ung thư như: ung thư vú, ung thư tử cung, ung thư đại tràng, ung thư gan mật và ung thư tuyến tiền liệt.
• Béo phì làm suy giảm trí nhớ: Thừa cân, béo phì khiến trẻ em học kém và người lớn mất tập trung, dễ bị Alzheimer.

Béo phì ảnh hưởng đến nhiều khía cạnh của cơ thể.

Giải pháp ngăn ngừa bệnh béo phì

Một số giải pháp ngăn ngừa béo phì lý tưởng được chia sẻ dưới đây thông qua những thông tin khoa học, đảm bảo an toàn cho cơ thể mà bạn có thể tham khảo:

Về chế độ dinh dưỡng

Nguyên tắc đầu tiên để giảm cân là năng lượng đưa vào cơ thể (tính bằng calo) phải thấp hơn số calo tiêu thụ trong ngày. Như vậy, một mặt cần phải giảm cung cấp năng lượng qua thức ăn, một mặt cũng cần phải gia tăng mức tiêu thụ calo hằng ngày bằng cách tăng cường hoạt động cơ thể. 

Xác định một chế độ ăn uống thích hợp với những nguyên tắc chung cần được tuân thủ hết sức nghiêm ngặt, chẳng hạn như giảm thịt động vật, mỡ béo, tăng chất xơ, nhiều rau cải, trái cây, ngũ cốc, ưu tiên chất béo lành mạnh... Nên có sự tư vấn của một chuyên gia dinh dưỡng hoặc bác sĩ điều trị trước khi chọn lựa một chế độ ăn uống thích hợp.

Bạn không nên yêu cầu giảm cân quá nhanh với các phương pháp phản khoa học. Tham khảo thêm bảng hàm lượng calo khuyến nghị theo nhu cầu độ tuổi, giới tính sau:

*đơn vị: calo/ngày.

Lưu ý về chế độ ăn uống giúp kiểm soát cân nặng tốt hơn.

Chế độ ăn thích hợp với đa số người béo phì nên có thành phần thức ăn thuộc nhóm carbohydrate chiếm 60%, chất béo (tốt nhất là từ nguồn thực vật hoặc chất béo chưa bão hòa) chiếm 30%, chất đạm (vẫn là ưu tiên cho đạm thực vật) chiếm 10%. Theo chế độ ăn này trong vòng 20 tuần có thể sẽ giúp giảm được khoảng 10% trọng lượng cơ thể.

Về thói quen vận động

Bạn cần có kế hoạch tập luyện đảm bảo đốt cháy lượng calo dư thừa, tối thiểu 30 - 45 phút tập luyện mỗi ngày. Người đang thừa cân, béo phì cần tập trung các bài tập cường độ cao để đốt cháy nhiều năng lượng hơn, hỗ trợ giảm mỡ thừa nhanh chóng. 

Các bài tập như gym, đạp xe, đu xà, pilates, nhảy dây, chạy bộ, bơi lội, bóng rổ, bóng chuyền, cầu lông… rất tốt để tiêu hao năng lượng. Đồng thời, chơi thể thao, tập thể dục đúng cách còn giúp phát triển xương khớp tốt hơn - phù hợp với đối tượng trẻ em và thanh thiếu niên đang độ tuổi tăng trưởng tự nhiên.

Về giấc ngủ

Ngủ đủ giấc, ngủ sớm giúp tinh thần thoải mái, cơ thể thư giãn, quá trình trao đổi chất diễn ra thuận lợi và đào thải độc tố cũng tốt hơn. Điều này cũng giúp bạn hạn chế được cảm giác thèm ăn, đặc biệt là thèm đồ ngọt buổi tối - nguyên nhân gây thừa cân, béo phì.

Về tâm lý

Tâm lý thiếu ổn định cũng gây nên tình trạng rối loạn trao đổi chất dẫn đến béo phì. Do đó, để có cơ thể khỏe mạnh, vóc dáng cân đối, bạn cũng cần chú ý đến sức khỏe tinh thần. Thay vì giữ trạng thái căng thẳng, hãy tìm cách xả stress với các hoạt động ngoài trời, chơi môn thể thao yêu thích, tâm sự cùng gia đình/bạn bè, học thiền, tập yoga… để điều hòa cảm xúc.

Thực hiện chế độ dinh dưỡng lành mạnh một cách nghiêm ngặt, tập luyện mỗi ngày, ngủ đủ giấc và tinh thần thoải mái là những cách ngăn ngừa bệnh béo phì hiệu quả và đơn giản.

4 cách sinh hoạt khoa học giúp ngăn ngừa bệnh béo phì.

Cần điều chỉnh chế độ sinh hoạt thường ngày, ăn uống lành mạnh, gia tăng hoạt động như đi bộ, chạy bộ, giảm thời gian ngồi/nằm nếu không muốn bệnh béo phì “gõ cửa” cơ thể bạn. Với các giải pháp chăm sóc sức khỏe TVBUY vừa chia sẻ, tin chắc bạn sẽ có cách cải thiện vóc dáng lý tưởng, giảm nguy cơ thừa cân béo phì.

FAQs